Millî Eğitim Bakanlığı, eğitimde yapay zekâ kullanımını etik bir çerçeveye oturtmak amacıyla YAZEK (Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi) platformunu hayata geçirdi.
YAZEK Ne İşe Yarıyor?
YAZEK, MEB’e bağlı okullarda ve kurumlarda yapay zekâ araçlarını kullanan öğretmenlerin ve geliştiricilerin, bu uygulamalarını etik ilkelere uygun biçimde beyan etmesini, olası riskleri önceden görmesini ve sorumlu kararlar almasını sağlayan bir web platformudur.
Sisteme yazek.meb.gov.tr adresinden, MEBBİS kullanıcı bilgileriyle giriş yapılabiliyor.
Yapay zekânın eğitimde etik ilkeler çerçevesinde kullanımı, teknolojinin değil insanın merkezde olduğu; öğrencilerin haklarının, güvenliğinin, mahremiyetinin ve dijital esenliğinin gözetildiği bir öğrenme ortamının oluşturulması açısından önem taşımaktadır. Bu platform, eğitim ve öğretim süreçlerinde yapay zekâ araçlarını belirli bir amaç ve kapsam dâhilinde kullanmayı planlayan öğretmenlerin ve geliştiricilerin, söz konusu uygulamaları etik ilkeler doğrultusunda değerlendirmelerine, olası riskleri öngörmelerine ve sorumlu kullanım konusunda bilinçli kararlar almalarına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Kim İçin Zorunlu?
Etik Beyan Formu doldurma yükümlülüğü şu durumlarda geçerli:
- Öğrencilerle doğrudan etkileşime giren yapay zekâ araçları kullanılıyorsa (sohbet botu vb.)
- Öğrenci verisi (ses, görüntü, metin, not) bir yapay zekâya işleniyorsa
- Yapay zekâ çıktısı not verme veya seviye belirleme gibi değerlendirme kararlarında kullanılıyorsa
Ders planı hazırlamak veya bireysel mesleki gelişim amacıyla yapay zekâ kullanan öğretmenler için form zorunluluğu yok.
Eğitimde Yapay Zeka Uygulamaları Etik Kılavuzu
Yapay Zeka Uygulamaları Etik Beyaz Sistemi (YAZEK) Kullanım Rehberi
Hangi Etik İlkeler Esas Alınıyor?
YAZEK, 8 temel etik ilke üzerine kurulu:
- İnsan Merkezli Yaklaşım – Teknoloji değil insan esas; öğrencinin refahı önde.
- Eşitlik ve Kapsayıcılık – Ayrımcılık yok, herkese eşit fırsat.
- Şeffaflık – Kullanıcı, yapay zekâyla mı insan mı konuştuğunu bilmeli.
- Mahremiyet ve Veri Güvenliği – Veriler KVKK’ya uygun, güvenli şekilde saklanmalı.
- Güvenilirlik ve Teknik Sağlamlık – Araçlar doğru ve güvenli çıktı üretmeli.
- Hesap Verebilirlik – Nihai sorumluluk her zaman insanda; yapay zekâ tek başına karar veremez.
- Eğitsel Değer – Kullanım, pedagojik bir amaca hizmet etmeli.
- Millî ve Manevi Değerlere Uyum – İçerikler Türk millî eğitiminin ilkeleriyle çelişmemeli.
Etik İhlal Olursa Ne Oluyor?
Süreç şu şekilde işliyor:
- Öğrenci, veli veya personel dilekçeyle okul müdürlüğüne başvurur.
- Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi başvuruyu 15 gün içinde değerlendirir.
- İhlal tespit edilirse uygulama derhal durdurulur, disiplin süreci başlatılabilir.
- Karara itiraz edilirse dosya İl/İlçe Kuruluna (15 gün), oradan da Üst Kurula (30 gün) taşınır.
Önemli Detaylar
- Form onaylandıktan sonra 3 gün içinde düzenlenebilir; sonrasında kilitlenir.
- Yapay zekâ not verme, sınıf geçme, disiplin gibi kritik kararlarda tek başına belirleyici olamaz.
- Sorularınız için: ttkb.yazek@meb.gov.tr
YAZEK, Türkiye’de eğitim-teknoloji entegrasyonunu sistematik bir etik çerçeveye bağlayan önemli bir adım. Öğretmenlerin bu platformu tanıması ve gerektiğinde doğru şekilde kullanması hem yasal hem de pedagojik açıdan büyük önem taşıyor.
Etik Beyan Formu doldurulduktan sonra uygulamanın başlatılması için okul yönetiminden veya herhangi bir kuruldan onay beklenmesi gerekir mi?
Hayır, onay beklenmesine gerek yoktur. Öğretmen, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) üzerinden formu doldurup uygulamaya aldıktan sonra taahhüt ettiği etik ilkeler çerçevesinde uygulamasını başlatabilir. Ancak Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi, beyan edilen uygulamada bariz bir risk (ör. KVKK’ye aykırı veri toplama, güvenlik açığı) tespit ederse uygulamayı gerçekleştiren öğretmene “Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun” şeklinde bir uyarıda bulunma ve durumu incelemeye alma yetkisine sahiptir.
Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi kimlerden oluşur?
Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi, okul/kurum müdürünün başkanlığı ve üç üye ile toplam dört kişiden oluşur. Üyeler konuyla ilgili müdür yardımcısı ile varsa öncelikli olarak YEĞİTEK okul sorumlusu, bilişim teknolojileri/bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmeni ve rehber öğretmen gibi ilgili alanlardaki personelden seçilmesi tercih edilir.
Yapay zekâ uygulamalarına ilişkin etik ihlal oluşması durumunda başvuru süreci nasıl başlatılır?
Öğrenci, veli veya okul personeli; etik ihlal durumunu gerekçeleriyle birlikte yazılı bir dilekçe ile okul müdürlüğüne bildirir. Okul sekretaryası başvuruyu YAZEK sistemine işler. Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi başvuruyu en geç on beş (15) gün içinde değerlendirerek karara bağlar.
Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibinin verdiği karara itiraz edilebilir mi?
Evet. Başvuru sahibi, okul düzeyinde verilen kararın hatalı olduğunu düşünüyorsa yasal süresi içerisinde İl/İlçe millî eğitim müdürlüğüne dilekçe ile başvurarak karara itiraz edebilir. Bu durumda süreç İl/İlçe Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu tarafından incelenir.
Etik ihlal tespit edilmesi durumunda hangi işlemler yapılır?
İnceleme sonucunda etik ihlal tespit edilirse öncelikle söz konusu uygulama derhâl durdurulur. İhlalin niteliği, ağırlığı ve etkisi dikkate alınarak kurul tarafından yapılan değerlendirme sonucunda disiplin soruşturması veya idari işlem başlatılması gerekli görülürse ilgili rapor ve deliller yetkili makamlara iletilir.
Yapay zekâ uygulamalarının etik yönetim süreci genel olarak nasıl işler?
Süreç temel olarak şu adımları izler:
- Etik Beyan: Öğretmen, YAZEK üzerinden Etik Beyan Formunu doldurur. Onay beklemeden uygulamayı başlatır.
- İhlal Başvurusu (Varsa): Uygulama sırasında etik ihlal olduğu tespit edilirse (veli/öğrenci/personel tarafından) okula yazılı dilekçe ile başvurulur.
- Okul Değerlendirmesi: Okul YZ Etiği Ekibi başvuruyu inceler. İhlal yoksa süreç devam eder; İhlal Varsa uygulama durdurulur.
- İtiraz (Varsa): Okul kararına itiraz edilirse dosya İl/İlçe Kuruluna taşınır.
- Nihai Karar: İl/İlçe Kurulunun kararına da itiraz edilirse dosya Üst Kurula gider ve Üst Kurul ilgili etik ihlal bildirimi konusunda nihai kararı verir.
Süreçlerde uyulması gereken kritik yasal süreler nelerdir?
Yöneticilerin ve kurulların dikkat etmesi gereken azami karar süreleri şunlardır:
- Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi: İhlal başvurusunun alındığı tarihten itibaren en geç 15 gün.
- İl/İlçe Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu: İtiraz başvurusunun alındığı tarihten itibaren en geç 15 gün.
- Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Üst Kurulu: Dosyanın intikalinden itibaren en geç 30 gün.
YAZEK Tanıtım Videoları
Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemi (YAZEK) Tanıtımı
YAZEK’te Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi Tanımlanması
YAZEK’te Öğretmenlerin Yapay Zeka Etik Beyan Formu Doldurma Aşamaları
YAZEK’te İl ve İlçe Yapay Zekâ Etik Kurullarının Tanımlanması
